Ojo Biriki

‘Ojo Biriki’ naiz, Gasteizko buruhandi ospetsuena. Ez da gutxiagorako: nire ondotik pasatzen diren txikiak gehien beldurtzen dituena naiz. Ia ‘Caravinagre’ itsusia bezain beldurgarria naiz, nire iruindar herritarra. Berarekin noizean behin poteatzera joaten naiz Estafetan barrena.

1930ean jaio nintzen nire bost “anaiekin”, buruhandi klasikoak erretiratzeko. Gu originalak gara, ez haiek bezala. Gasteiztar ospetsuen antzik ez daukagu. Higino Basterra izan zen gure sortzailea eta 1930ean eman zigun forma. Venancio del Valek esaten zuen Villagómez La Nueva-koak nahiz Gasteizkoak ginela, baina ziurtatu dezaket bera bezain gasteiztarrak garela.

Hasieran ez nuen izenik, baina babazorroek laster jarri zidaten ezizen bat: ‘Ojo Biriki’ naiz. Kanpoko jendeak ez du ulertzen zergatik, ‘biriki’ birikatik omen datorrelako. Gaztelaniaz ere erabiltzen zen ‘biriki’, ‘guiso de pulmón’ esateko.

Baina nire ezizenak ez du zerikusirik horrekin, nahiz eta bizkorra eta forma fisiko bikaina izan. Jose Mari Sedanoren arabera, Lagranen eta Izki inguruan, “biriki” begiokerrei erreferentzia egiteko esamoldea zen. Argi daukat ez naizela, baina begi bat ubelduta eta ia itxita daukat. Nire begi ona eskuina da, baina ezin hobeto ikusten dut bietatik. Egiaztatu nahi duzu?

Nahiz eta harri-kartoizko burua 1930ean jaio zen, hainbat aldiz pasa naiz ebakuntza-gelatik. 1974an Valentziara bidali ninduten, Jimeno anaien ‘klinikara’, eta 1997an beira-zuntzezko buru huts bihurtu ninduten Hondarribiko Menina tailerretan.

Duela urte batzuk, Udalak txerri tripako botxintxak kendu zizkigun. Zoragarria zen haiekin jotzea! Baina hiltegia itxi zutenean, haiek gabe utzi gintuzten. Orain zarata egiten duten aparrak erabiltzen ditugu, baina ez dute eragin bera.

2022an, Txaro Iturralde jostunak jantzi dotoreak diseinatu zizkigun. Nekatuta geunden mantala eramateaz, Haurreskolako haurrak bagina bezala!